Admin: Yeni sayfa: "'''Batur''' ('''Bahadır'''), ''kahraman ve yiğit savaşçı'' anlamına gelen, Türk ve Moğol dili kökenli onursal unvan. Bu unvan, cengâverlerlik ve yiğitlik yapmış askeri..."

2017-05-06T09:26:15Z

Yeni sayfa: "'''Batur''' ('''Bahadır'''), ''kahraman ve yiğit savaşçı'' anlamına gelen, Türk ve Moğol dili kökenli onursal unvan. Bu unvan, cengâverlerlik ve yiğitlik yapmış askeri..."

Yeni sayfa

'''Batur''' ('''Bahadır'''), ''kahraman ve yiğit savaşçı'' anlamına gelen, Türk ve Moğol dili kökenli onursal unvan. Bu unvan, cengâverlerlik ve yiğitlik yapmış askeri komutanlar ve destansı kahramanlar için kullanılan bir Altay terimidir. '''Batır, [[Bağatur]], Bagatur, Bogatur, Bagatır, Batar, Bağatar, Bahadır''' olarak da söylenir.

==Anlam ve İçerik==
Moğolistan’ın Başkenti [[Ulan Batur]] (Ulağan Bağatur)’un adının anlamı “Kızıl Kahraman” demektir. Bu isim her ne kadar Sosyalist Rejim tarafından koyulmuş olsa da, Moğol tarihiyle de bağlantılıdır.<ref>Türk Söylence Sözlüğü, Deniz Karakurt, Türkiye, 2011, [https://tr.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrk_S%C3%B6ylence_S%C3%B6zl%C3%BC%C4%9F%C3%BC (OTRS: CC BY-SA 3.0)]</ref>

[[Dosya:Die drei Bogatyr.jpg|thumb|250px| Viktor Vasnetsov’ın yağlı boya çalışması, Bogatyrlar ( (1898), (soldan sağa): Dobrynya Nikitich, Ilya Muromets, Alyosha Popovich, (Rus Müzesi)]]
''Bağatur'' şeklinde telaffuz edilen kelime, Çin’in Sui Hanedanlığı (589-619) tarihçesine göre 7. yüzyılda Çin’in batısında ve kuzeyindeki yaşayan Moğol ve Türk step kavimleri arasında kullanıldı. Bundan bir yüzyıl sonra Göktürk Hanlığı devrinde eski Türkçede Batur kelimesinin kullanılmakta olduğu tespit edilmiştir. Batıda ise 9. yüzyılda Ön Bulgarlar, ''bağatur'' kelimesini kullanıyorlardı.

Babası ''Yesügey Bağatur'' olarak anılan [[Cengiz Han]], 13. yüzyılda maiyetindeki kuvvetler arasından yiğitlik ve üstün hizmetleri görülen bin kişiye bu onursal lakabı bahşetmişti. Bahadır (veya bağator) unvan kelimesinin kullanımı Cengiz Han'dan sonra gelen [[Moğol]] devletlerinde de sürdü. [[Babür İmparatorluğu|Babürler]], [[İlhanlılar]] ve [[Timur]] hanlığı gibi Müslüman Moğol - Türk devletlerinde bağatur (bahadır) kelimesi, hanlara ait bir saltanat unvanı olarak kullanıldı. 14. yüzyılda İlhanlılar devletinin hanı [[Ebu Said Bahadır]], resmi evraklarda ''El-Sultan El-Adil Ebu Said Bahadır Han'' mührünü saltanat unvanını olarak kullanmaktaydı.<ref>C. Fleischer, ''"Bahādor"'', ''Encyclopaedia Iranica''</ref><ref>Grousset 194.</ref>

== Farklı dillerde ==
Değişik dillerde batur, bağator, bahadır, baghadur biçimde farklılıklar gösteren bu kelime her dilde aynı veya benzer anlamlardadır.
* [[Rusça]] ''Богатырь ([[Bogatyr]])''
* Türkçe ''Batur, Bahadır''
* [[Kazakça|Kazak]] , [[Tatarca|Tatar]], [[Özbekçe|Özbek]] lehçelerinde ''Батыр (Batyr)''
* [[Moğolca]] ''Baatar'' ([[Ulan Batur]] şehri Moğolca Ulaanbaatar)
* [[Lehçe]] ''[[:pl:Bohater|Bohater]]'' (Kahraman anlamındadır)
* [[Farsça]] ve [[Sanskritçe]] ''Bahadur''
* [[Gürcüce]] ''Bagatur''
* [[Macarca]] ''Bátor''

Türkçe’de Batur kişi ismi olarak kullanılmaktadır. Macarca’da Bátor kelimesi cesur anlamına; 'hadúr' ise savaş komutanı anlamına gelmektedir.<ref>[http://home.mit.bme.hu/~tade/pages/hadur.htm Macarca'da hadur kelimesi]</ref>

== Hükümdarlar ==
Farklı dillerde önemli tarihi kişilikler ''Bahadır'', ''Baghadur'', ''Bagatur'' ve Batur gibi isimler almışlardı.
# [[Yesugey]] , [[Cengiz Han]]'ın babası
# [[Bahadır Kağan]], [[Hazarlar]]'ın [[Kağan]]ı, 8. yüzyıl.
# Moğol general [[Subutay]] ''[[Moğolların Gizli Tarihi]]nde'' ''ba'tur'' olarak geçer.
# [[İlhanlı]] [[Ebu Said]] [[Özbek hanlığı]] [[Altın Orda Devleti]]'ni yendiğinde bahadır unvanını aldı.
# İki [[Babür İmparatorluğu]] imparatoru Bahadır Şah adını aldı: [[I. Bahadır Şah]] ve [[II. Bahadır Şah]].
# [[Banda Singh Bahadur]], büyük [[sih]] savaşçı ve general
# [[Stephen IX Báthory]] (1533-1586), [[Transylvania]] prensi ve Polonya kralı.
# Field Marshal [[Sam Manekshaw]], ikinci Hint asker "Sam Bahadur" adıyla onurlandırıldı.

== Etimoloji ==
[[Bağatur]] sözcüğünden "ğa" hecesinin düşmesi ve kısa söylenmesi sonucu ortaya çıkmıştır. Vurmak, kırmak, yıkmak, yere sermek, devirmek gibi anlamları içeren Türkçe (bat-) kökünden türemiştir.<ref>İsmet Zeki Eyüpoğlu, Türk dilinin etimoloji sözlüğü, Sosyal Yayınları, 1991, s.66</ref> Türkçe (bat-) fiil kökünden türediği için Türkçe kökenli bir kelime olarak kabul edilmektedir.<ref>Hasan Eren, Türk dilinin etimolojik sözlüğü, Bizim Büro Basım Evi, 1999, s.33</ref> Böke köküyle de bağlantılıdır. Böke, daima kazanan demektir. Batur kelimesi Türkçeden Farsça'ya geçmiş ve Bahadır biçimine dönüşmüştür. Daha sonra Türkçeye Bahadır şeklinde tekrar geçmiştir.

== Kaynaklar ==
* Doerfer, Türkische und Mongolische Elemente im Neupersischen II, Wiesbaden, 1965, s. 366-77.
* Mehmet Fuad Köprülü, “Bahadır,” in İA II, s. 216-19.
* Denis Sinor, “Bahādur,” in EI2, s. 913.
* B. Vladimirtsov, Le régime social des mongols, Paris, 1948, s. 93, 95, 111, 114, 118, 119, 121.

== Dipnotlar ==
{{Kaynakça|2}}

== İç bağlantılar ==
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Bahad%C4%B1r Bahadır] {{en}}

[[Kategori:Türk unvanları]]
[[Kategori:Türk mitolojisi]]

Bağatur - Değişiklik geçmişi

Admin: Yeni sayfa: "'''Batur''' ('''Bahadır'''), ''kahraman ve yiğit savaşçı'' anlamına gelen, Türk ve Moğol dili kökenli onursal unvan. Bu unvan, cengâverlerlik ve yiğitlik yapmış askeri..."