Admin: Yeni sayfa: "{{Diğer anlamı|Nogay}} {{Diğer anlamı|Orda}} {{Eski ülke bilgi kutusu |kendi_dilindeki_adı = Nuğay urdası / Нугай урдасы |tam_adı = Noga..."

2017-03-26T11:11:26Z

Yeni sayfa: "{{Diğer anlamı|Nogay}} {{Diğer anlamı|Orda}} {{Eski ülke bilgi kutusu |kendi_dilindeki_adı = Nuğay urdası / Нугай урдасы |tam_adı = Noga..."

Yeni sayfa

{{Diğer anlamı|Nogay}}
{{Diğer anlamı|Orda}}

{{Eski ülke bilgi kutusu
|kendi_dilindeki_adı = Nuğay urdası / Нугай урдасы
|tam_adı = Nogay Ordası
|yaygın_adı =
|statü =
|yönetim_biçimi = Monarşi
|kuruluş_yılı = 1398
|yıkılış_yılı = 1642
|olay1 =
|olay_tarihi1 =
|olay2 =
|olay_tarihi2 =
|olay3 =
|olay_tarihi3 =
|olay4 =
|olay_tarihi4 =
|öncel1 = Altın Orda
|bayrak_öncel1 =
|resim_öncel1 =
|öncel2 =
|bayrak_öncel2 =
|öncel3 =
|bayrak_öncel3 =
|öncel4 =
|bayrak_öncel4 =
|öncel5 =
|bayrak_öncel5 =
|ardıl1 = Rusya Çarlığı
|bayrak_ardıl1 = Flag of Russia.svg
|resim_ardıl1 =
|ardıl2 =
|bayrak_ardıl2 =
|ardıl3 =
|bayrak_ardıl3 =
|ardıl4 =
|bayrak_ardıl4 =
|ardıl5 =
|bayrak_ardıl5 =

|bayrak =
|bayrak_altyazısı =
|bayrak_bağlantısı =
|bayrak_türü =

|arma =
|arma_altyazısı =
|arma_bağlantısı =
|sembol_türü =

|harita = Nogay Horde.svg
|harita_altyazısı =

|başkent = Saray-Jük
|sürgündeki_başkent =
|latd = |latm = |latNS = |longd = |longm = |longEW =

|slogan =
|ulusal_marş =
|yaygın_diller = [[Tatarca]]
|din = [[Sünni İslam]]
|para_birimi =

|yönetici1 = Timur Kutluk
|yönetici2 =
|yönetici3 =
|yönetici4 =
|yönetici_yılları1 = 1398
|yönetici_yılları2 =
|yönetici_yılları3 =
|yönetici_yılları4 =
|yönetici_unvanı = Han
|vekil1 = Edige
|vekil2 =
|vekil3 =
|vekil4 =
|vekil_yılları1 = 1398-1419
|vekil_yılları2 =
|vekil_yılları3 =
|vekil_yılları4 =
|vekil_unvanı = Emir

|yasama_organı =
|meclis1 =
|meclis_türü1 =
|meclis2 =
|meclis_türü2 =

|istatistik_yılı1 =
|yüzölçümü1 =
|nüfus1 =
|istatistik_yılı2 =
|yüzölçümü2 =
|nüfus2 =
|istatistik_yılı3 =
|yüzölçümü3 =
|nüfus3 =
|istatistik_yılı4 =
|yüzölçümü4 =
|nüfus4 =
|istatistik_yılı5 =
|yüzölçümü5 =
|nüfus5 =
|günümüzdeki_durumu =
|dipnotlar =
}}
{{Türk tarihi}}
'''Nogay Ordası'''<ref name="tdid.ege.edu.tr">Başer, Ahmet (2011). [http://tdid.ege.edu.tr/files/AlperBaser.pdf Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nde Nogaylar]. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi / Journal of Turkish World Studies, XI/2 (Kış 2011), s.117-128.</ref> ([[Tatarca]]: Nuğay urdası, Нугай урдасы), [[Altın Orda]] yıkıldıktan sonra 14. yüzyılın sonlarında [[Kafkasya]] ve [[Deşt-i Kıpçak]] bölgesinde [[Cengiz Han]]'ın sülalesinden olmayan [[Moğol]] [[Mangıtlar|Mangıt]]<ref>{{kitap kaynağı |başlık= The Secret History of Iran|soyadı= Hamad|ad= Subani|yazarbağı= |yıl= 2013|yayıncı= |yer= |isbn= 9781304082893|sayfa= 90|sayfalar= |erişimtarihi=4 Şubat 2016 |url=}}</ref> boyunun önderi Edige tarafından kurulmuş bir [[Türk]] devleti.<ref name="tdid.ege.edu.tr"/>

Edige liderliğindeki boyların konfederasyonuna Mangıt dışında Kongirat başta olmak üzere çeşitli boylar katılmaktaydı.

Edige önce [[Timur]]'un desteğini alan [[Cuci]] ulusunun hanı [[Toktamış]] ile mücadele etmiş ancak Toktamış'ın Timur'a karşı meydan okumasından sonra Timur ile işbirliği yaparak Toktamış'ı yenmiştir.

Ancak Edige, Cengiz Han'ın soyundan gelmediği için dönemin töresine göre Han olamamıştır. 1398'de [[Cuci]] ulusunun [[Toka Temür]] sülalesinden [[Timur Kutluk]]'u han olarak seçmiş ve kendisi tarafından emirlerin başına tayin edilmiştir. Edige'nin torunları da "Biy" (Bey) ya da "Emir" ünvanlarını kullanmıştır.

[[İdil Nehri|İdil]] ve [[Ural Nehri|Ural]] Nehirleri arasındaki bölgede hakimiyeti kuran Edige 1419'de öldürülmüş ve konfederasyon Nureddin önderliğinde devam etmiştir. Nureddin [[Azak Denizi]]'nden [[Aral Gölü]]'ne kadar toprağını genişletmiştir. Bu konfederasyonun desteğiyle [[Astrahan Hanlığı]] kurulmuştur.

15. yüzyılda bu konfederasyona [[Nogay]] olarak hitap edilmeye başlamıştır. Nogay adının [[Cengiz Han]]'ın oğullarından Boal'ın oğlu [[Kara Nogay Han|Nogay Han]]'dan geldiği düşünülmektedir.

Doğudan gelen [[Oyratlar|Oyrat]] ve [[Turgut (Oyrat)|Turgut]] boylarının (günümüzdeki [[Kalmıklar]]) Nogay ovasına yerleşmesiyle ordan kovulmuş olan Nogaylar, [[1642]]'de Rusya'ya itaat etmişler ve Nogay Orda ortadan kalkmıştır.

Yusuf'un sülalesi [[Yusupov ailesi|Yusupov]] (Юсупов), Urus'un sülalesi [[Urusov ailesi|Urusov]] (Урусов) adlı [[Çarlık Rusyası]]'nın [[Dük]] aileleri olmuştur.

Nogay Orda yıkıldıktan sonra da Kuban Nogay, Cedisikul Nogay, Bucak Nogay, Canboyluk Nogay, Yedisan Nogay adıyla bilinen Nogaylar varlığını korumuştur. Bunlardan bir kısmı [[Kırım Hanlığı]]'nın askeri gücü olarak kullanılmışlardır. Geri kalanlar ise bir müddet aşağı İdil boyunda yaşamışlardır.

Günümüzde Nogay adını kullanan etnik grup sadece [[Dağıstan]]'daki sülaleden olanlardır ve Osmanlı ve Türkiye'de [[Çerkesler (Kuzey Kafkasyalılar)|Çerkes]] olarak nitelendirilir. Sultan [[II. Abdülhamit]] döneminde 1882 yılında kaleme alınan ''Çerkesistan Tarih-i Umûmiyesinin Sûret-i Tanzîmine Dair Lâyihadır'' başlıklı kapsamlı bir Çerkes Tarihi tasarısında ''kıt’a-i mezkûrede sâkin olub lisân ve ahlâk ve ahvâl ve kavmiyetce biri birine mübâyin bulunan Abaza, Lezgi, Çeçan, Nogay, Dağıstan vesâire gibi akvâm ve kabâil-i müte’addide kisvelerinin müşâbeheti cihetiyle ecânib nazarında umûmen Çerkes zann olunmuşdur'' denmekte ve görüldüğü üzere bütün Kuzey Kafkasyalılar için ''Çerkes'' nitelemesi yapılmaktadır.<ref name="Mustafaoral2008">Oral, Mustafa (2008). [http://web.deu.edu.tr/ataturkilkeleri/ai/uploaded_files/file/dergi%2016-17/5_mustafa_oral.pdf Sultan II. Abdülhamit döneminde bir "Çerkes Tarihi" yazılması girişimi]</ref>

=== Nogay Ordası hükümdarları ===

==== Nogay Ordası ====
* Edige Biy, Biy [[1392]]-[[1412]], ö. [[1419]]
* Nureddin Batur Biy, Edige'nin oğlu, Biy [[1412]]-[[1419]]
* Mansur Biy, Edige'nin oğlu, Biy [[1419]]-[[1427]]
* Gazi Biy, Edige'nin oğlu, Biy [[1427]]-[[1428]]
* Vakkas Biy, Nureddin'in oğlu, Biy [[1428]]-[[1447]]
* Horazmi Biy, Vakkas'ın oğlu, Biy [[1447]]-[[1473]]
* Abbas Biy, Nureddin'in oğlu, Biy [[1473]]-[[1491]]
* Musa Biy, Vakkas'ın oğlu, Biy [[1491]]-[[1502]]
* Yağmurçi Biy, Vakkas'ın oğlu, Biy [[1502]]-[[1504]]
* Hasan Biy, Vakkas'ın oğlu, Biy [[1504]]-[[1508]]
* Şeyh Muhammed Biy, Musa'nın oğlu, Biy [[1508]]-[[1510]], [[1516]]-[[1519]]
* Alçagir Biy, Musa'nın oğlu, Biy [[1508]]-[[1516]]
* Agiş Biy, Yağmurçi'nin oğlu, Biy [[1521]]-[[1524]]
* Sayid Ahmed Biy, Musa'nın oğlu, Biy [[1524]]-[[1541]]
* Hacı Muhammed Mirza, Musa'nın oğlu, Nuraddin [[1537]]-[[1541]]
* Şeyh Mamai Biy, Musa'nın oğlu, Kekobat [[1537]]-[[1541]], Biy [[1541]]-[[1549]]
* Yusuf Biy, Musa'nın oğlu, Biy [[1549]]-[[1554]], ö. [[1556]]
* Uras Ali Mirza, Şeyh Muhammed'in oğlu, Kekobat [[1549]]-[[1554]]

==== Mansur'un ordası ====
* Din Sufi Biy, Mansur'un oğlu, Biy
* Timur Biy, Mansur'un oğlu, Biy [[1440]]-[[1486]]
* Can Kubad Biy, Din Sufi'nin oğlu, Biy [[1486]]-[[1490]]
* Hacı Ahmed Biy, Din Sufi'nin oğlu, Biy [[1490]]-
* Baki Biy, Hasan Mirza'nın oğlu, Biy [[1532]]-[[1535]], [[1540]]-[[1542]]
* Hoca Ahmed Biy, Hasan Mirza'nın oğlu, Biy [[1535]]-[[1540]]
* Divey Biy, Hasan Mirza'nın oğlu, Biy [[1542]]-[[1573]]
* İsanay Biy, Divey'ın oğlu, Biy [[1573]]-[[1588]]
* Arclanay Biy, Divey'in oğlu, Biy [[1588]]-[[1595]]
* Muhammed Biy, Arslanay'ın oğlu, Biy [[1595]]-

==== Altülis'in ordası ====
* Kasım Biy, Şeyh Mamai'nin oğlu, Kekobat [[1541]]-[[1549]], Biy [[1549]]-[[1555]]

==== Büyük Nogay Ordası ====
* İsmail Biy, Musa'nın oğlu, Nuraddin [[1541]]—[[1554]], Biy [[1554]]-[[1557]], [[1557]]-[[1563]]
* Yunus Biy,Yusuf'un oğlu, Nuraddin [[1556]]-[[1557]], Biy [[1557]], ö. [[1561]]
* Ali Ekrem Mirza, Yusuf'un oğlu, Nuraddin [[1557]]
* Muhammed Mirza, İsmail'in oğlu, Nuraddin [[1557]]-[[1562]]
* Din Ahmed Biy, İsmail'in oğlu, Nuraddin [[1562]]-[[1563]], Biy [[1563]]-[[1578]]
* Urus Biy, İsmail'in oğlu, Nuraddin [[1563]]-[[1578]], Biy [[1578]]-[[1590]]
* Dinbay Mirza, İsmail'in oğlu, Nuraddin [[1578]]-[[1584]]
* Said Ahmed Mirza, Muhammed Mirza'nın oğlu, Nuraddin [[1584]]-[[1587]]
* Uraz Muhammed Biy, Din Ahmed'in oğlu, Taybuga [[1584]]-[[1590]], Biy [[1590]]-[[1598]]
* Din Muhammed Biy, Din Ahmed'in oğlu, Nuraddin [[1590]]-[[1598]], Biy [[1598]]-[[1600]]
* Yaş Tarak Biy, Din Ahmed'in oğlu, Biy [[1600]]-[[1619]]
* Küçük Mirza, Din Ahmed'in oğlu, Buraddin [[1600]]-[[1604]]
* Yaş Tarak Mirza, Küçük Mirza'nın oğlu, Kekobat [[1600]]-[[1619]]
* Şay Tarak Mirza, Küçük Mirza'nın oğlu, Nuraddin [[1604]]-[[1619]]
* Karakuli Muhammed Mirza, Uraz Muhammed'in oğlu, Taybuga [[1604]]-[[1622]], Nuraddin [[1622]]-[[1631]]
* Kanay Biy, Dinbay Mirza'nın oğlu, Biy [[1622]]-[[1634]]

==== Küçük Nogay Ordası (Azak Denizi tarafı) ====
* Gazi Biy, Urak Mirza'nın oğlu, Mirza [[1554]]-[[1569]], Biy [[1569]]-[[1576]]
* Yahşisaad Biy, Mamai Mirza'nın oğlu, Biy [[1576]]-[[1590]]
* Bapan Gazi Biy, Said Ahmed Mirza'nın oğlu, Biy [[1600]]-[[1621]]
* Kasım Biy, İslam Mirza'nın oğlu, Biy [[1621]]-[[1639]]

=== Ayrıca bakınız ===
* [[w:ru:Юсуповы]]
* [[w:ru:Урусовы]]

== Kaynakça ==
{{kaynakça}}

[[Kategori:Nogay Hanlığı| *]]
[[Kategori:Ural tarihi]]

Nogay Orda - Değişiklik geçmişi

Admin: Yeni sayfa: "{{Diğer anlamı|Nogay}} {{Diğer anlamı|Orda}} {{Eski ülke bilgi kutusu |kendi_dilindeki_adı = Nuğay urdası / Нугай урдасы |tam_adı = Noga..."